Tarsiimoo “kaarboonii lamaa” jedhamuun kan oofan indaastiriiwwan hedduun daandii ifa ta’e kan anniisaa kunuunsuu fi kaarboonii hir’isuuf uumaniiru. Dhugoomsi giddu galeessa kaarboonii hojiirra oolmaa teeknooloojii CCUS irraa adda hin bahu. Fayyadamni addaa teeknooloojii CCUS kaarboonii qabachuu, itti fayyadamuu fi kuusaa kaarboonii fi kkf kan dabalatu yoo ta’u, hojiin teeknooloojii walduraa duubaan kun uumamaan walsimsiisa valve of keessaa qaba. Ija industirii fi hojiirra oolmaa walqabatan irraa, misooma gara fuula duraa Abdiin xiyyeeffannoo keenya kan maludhavalveindaastirii.
1.Yaad-rimee CCUS fi sansalata industirii
Yaad-rimee A.CCUS
CCUS namoota baay’ee biratti kan hin baramne ykn illee kan hin beekne ta’uu danda’a. Kanaafuu dhiibbaa CCUS industirii valve irratti qabu hubachuu keenya dura waa'ee CCUS waliin haa barannu. CCUS gabaabduu Afaan Ingilizii (Carbon Capture, Utilization and Storage) jedhudha.
B.CCUS sansalata industirii.
Guutummaan sansalata indaastirii CCUS irra caalaa walitti hidhamiinsa shan irraa kan ijaarame yoo ta’u: madda gadi lakkifamuu, qabachuu, geejjibaa, itti fayyadamaa fi kuusaa, fi oomishaalee. Walitti hidhamiinsi sadan qabachuu, geejjibaa, itti fayyadamuu fi kuusaa industirii valve waliin walitti hidhata guddaa qabu.
2. Dhiibbaa CCUS irratti qabuvalve jedhuindaastirii
Kaarboonii giddu galeessa ta’een kan hoogganamu, hojiirra oolmaan kaarboonii qabachuu fi kuusaa kaarboonii industirii petrokeemikaalaa, humna ho’aa, sibiilaa, simintoo, maxxansaa fi kanneen biroo indaastirii valve irraa gara gadiitti jiran keessatti suuta suutaan ni dabala, amala adda addaas ni agarsiisa. Faayidaan indaastirichaa suuta suutaan kan gadhiifamu yoo ta’u, guddina barbaachisaa ta’eef xiyyeeffannoo guddaa kennuu qabna. Fedhiin valve industirii shanan armaan gadii keessatti baay’ee ni dabala.
A. Fedhiin indaastirii petrokeemikaalaa jalqaba kan mul’isudha
Fedhiin biyyi koo bara 2030 gadi lakkifamuu petrokeemikaalaa hir’isuu gara toonii miliyoona 50 akka ta’u tilmaamameera, bara 2040tti suuta suutaan gara 0tti akka gadi bu’u ni tilmaama.Industiriiwwan petrokeemikaalaa fi keemikaalaa naannoo itti fayyadama kaarboon daayi’oksaayidii ijoo waan ta’aniif, akkasumas qabamuun fayyadama anniisaa xiqqaa, baasii invastimantii fi baasii hojii fi suphaa gadi aanaa waan ta’eef, hojiirra oolmaan teeknooloojii CUSS kan jalqabaa ta’eera dirree kana irratti. Bara 2021tti Siinopeek pirojektii CCUS Chaayinaa jalqabaa toonii miliyoonaan lakkaa’amu, pirojektii Qilu Petrochemical-Shengli Oilfield CCUS ijaarsa ni jalqaba. Pirojektichi erga xumuramee booda Chaayinaa keessatti buufata agarsiisa sansalata industirii guutuu CCUS isa guddaa ta’a. Daataan Sinopec kenne akka agarsiisutti bara 2020tti hammi kaarboon daayi’oksaayidii Sinopec qabate gara toonii miiliyoona 1.3 kan ga’e yoo ta’u, kana keessaa toonii kuma 300 lolaa dirree boba’aadhaaf kan oolu yoo ta’u, kunis boba’aa qamadii deebisuu fooyyessuu fi gadi lakkifamuu kaarboonii hir’isuu irratti bu’aa gaarii argamsiiseera.
B. Fedhiin industirii humna ho’aa ni dabala
Haala amma jiru irraa, fedhiin valve industirii humnaa, keessattuu indaastirii humna ho’aa keessatti baay’ee guddaa miti, garuu dhiibbaa tooftaa “kaarboonii lamaa” jalatti hojiin kaarboonii niwutraalaayizeeshinii warshaalee humna elektiriikaa dhagaa boba’aatiin hojjetan baay’ee rakkisaa ta’aa dhufeera. Akka tilmaama dhaabbilee dhimmi ilaallatutti: fedhiin humna ibsaa biyya koo bara 2050tti gara kWh tiriliyoona 12-15tti akka ol guddatu eegama, akkasumas sirna humnaa keessatti gadi lakkifamuu zeeroo qulqulluu galmaan ga’uuf kaarboon daayi’oksaayidii toonii biiliyoona 430-1.64 karaa teeknooloojii CCUS hir’isuu qaba. Warshaan humna elektiriikaa dhagaa boba’aan hojjetu CCUS waliin yoo dhaabame, kaarboonii gadi lakkifamu keessaa %90 qabachuu danda’a, kunis teeknooloojii humna maddisiisuu kaarboonii xiqqaa taasiseera. Fayyadamni CCUS mala teeknikaa ijoo ta’ee fi sirna humnaa socho’uu danda’u dhugoomsuudha. Haala kana keessatti fedhiin valve dhaabbii CCUS irraa kan ka’e baay’ee kan dabalu yoo ta’u, fedhiin valve gabaa humnaa keessattuu gabaa humna ho’aa keessatti guddina haaraa kan agarsiisu yoo ta’u, kunis xiyyeeffannoo dhaabbilee indaastirii valve argachuu kan maludha.
C. Fedhiin indaastirii sibiilaa fi sibiilaa ni guddata
Fedhiin gadi lakkifamuu hir’isuu bara 2030tti waggaatti toonii miiliyoona 200 hanga toonii miiliyoona 050 akka ta’u tilmaamameera. Industirii sibiilaa keessatti itti fayyadamaa fi kuusaa kaarboon daayi’oksaayidii malees adeemsa sibiilaa hojjechuu keessattis kallattiin fayyadamuu akka danda’u hubatamuu qaba. Teeknooloojiiwwan kanneenitti guutummaatti fayyadamuun gadi lakkifamuu %5-10 hir’isuu danda’a. Ija kanaan yoo ilaalamu fedhiin valve barbaachisaa ta’e indaastirii sibiilaa keessatti jijjiirama haaraa kan argatu yoo ta’u, fedhiin kunis guddina guddaa kan agarsiisu ta’a.
D. Fedhiin indaastirii simintoo haalaan ni guddata
Fedhiin gadi lakkifamuu hir’isuu bara 2030 waggaatti toonii miiliyoona 100 hanga toonii miiliyoona 152 akka ta’u, bara 2060tti fedhiin gadi lakkifamuu hir’isuu waggaatti toonii miiliyoona 190 hanga toonii miiliyoona 210 akka ta’u tilmaamameera. Kaarboon daayi’oksaayidiin indaastirii simintoo keessatti diigamuu dhagaa liimsaan uumamu, gadi lakkifamuu waliigalaa keessaa gara %60 waan ta’eef, CCUS indaastirii simintoo kaarboonii balleessuuf mala barbaachisaa dha.
E.Fedhiin indaastirii anniisaa haayidiroojiinii bal’inaan ni fayyadama
Meetiin gaazii uumamaa keessaa haayidiroojiinii bifa diimaa qabu baasuun valve baay’ee fayyadamuu kan gaafatu yoo ta’u, sababiin isaas anniisaan adeemsa oomisha CO2 irraa kan qabamu yoo ta’u, kaarboonii qabachuu fi kuusuu (CCS) barbaachisaa dha, dabarsuu fi kuusuudhaaf immoo valve baay’ee fayyadamuu barbaada.
3. Yaada industirii valve
CCUS misoomaaf bakka bal’aa ni qabaata. Rakkoon adda addaa isa mudatus, yeroo dheeraa keessatti CCUS misoomaaf bakka bal’aa ni qabaata, kunis gaaffii kan hin qabnedha. Industiriin valve hubannoo ifa ta’ee fi kanaaf qophii sammuu gahaa qabaachuu qaba. Industiriin valve dameewwan industirii CCUS waliin walqabatan dammaqinaan akka bobbaasu gorfama
A. Pirojektoota agarsiisaa CCUS irratti dammaqinaan hirmaachuu. Pirojektii CCUS Chaayinaa keessatti hojiirra oolaa jiruuf dhaabbileen indaastirii valve gama qorannoo fi misooma teeknooloojii fi oomishaatiin raawwii pirojektichaa irratti dammaqinaan hirmaachuu, adeemsa raawwii pirojektichaa irratti hirmaachuu keessatti muuxannoo walitti qabuu, akkasumas oomisha jumlaa guddaa itti aanuu fi walsimsiisuun valve itti aanuuf qophii gahaa gochuu qabu. Kuusaa teeknooloojii, dandeettii fi oomishaa.
B. Haala indaastirii furtuu CCUS amma jiru irratti xiyyeeffachuu. Industirii humna dhagaa boba’aa kan teeknooloojiin kaarboonii qabachuu Chaayinaan baay’inaan itti fayyadamtu, fi indaastirii boba’aa bakka kuufamni ji’ooloojii itti walitti qabame irratti xiyyeeffachuun valve pirojektii CCUS bobbaasuu, akkasumas valve naannoowwan indaastiriiwwan kun itti argaman, kan akka Ordos Basin fi Junggar-Tuha Basin, kanneen naannoowwan dhagaa boba’aa oomishuuf barbaachisoo ta’an keessatti bobbaasuu. Naannoolee boba’aa fi gaazii oomishuuf barbaachisoo ta’an Bohai Bay Basin fi Pearl River Mouth Basin carraa kana fayyadamuuf dhaabbilee dhimmi ilaallatu waliin hariiroo tumsa cimaa uumuun isaanii ni yaadatama.
C. Qorannoo teeknooloojii fi oomishaa fi misooma valve pirojektii CCUS tiif deeggarsa maallaqaa murtaa’e kennuu. Gara fuulduraatti damee valve pirojektoota CCUS irratti adda durummaa fudhachuuf, dhaabbileen indaastirii qorannoo fi misooma irratti maallaqa murtaa’e ramaduun, fi pirojektoota CCUS gama qorannoo fi misooma teeknooloojiitiin deeggarsa akka kennan, haala haala gaarii industirii CCUS akka uumuuf ni gorfama.
Gabaabumatti, industirii CCUS tiif, akkas ta'uun gorfamavalve jedhuindustirii tarsiimoo “kaarboonii lamaa” jalatti jijjiirama industirii haaraa fi carraa misoomaa haaraa isa waliin dhufu guutummaatti hubachuu, yeroo waliin tarkaanfachuu, fi guddina haaraa indaastiricha keessatti galmaan ga’uu!
Yeroo poostaa: Caamsaa-26-2022
